Shëndeti, Sigurimet Shoqërore dhe Mbrojtja Sociale

Shëndeti

 

Parathënie

 

Njohja e situatës shëndetësore të vendit nëpërmjet treguesve statistikor të shëndetësisë është pjesë e vlerësimit të sistemit të shërbimit shëndetësor për ruajtjen dhe përmirësimin e shëndetit të tij.  Situata shëndetësore paraqitet me probleme për shkak të periudhës së vështirë të tranzicionit, megjithatë treguesit kryesor janë në rrugën e përmirësimit të tyre si në shërbimin shëndetësor parësor edhe atë spitalor.Niveli i disa treguesve të rëndësishëm, si jetëgjatësia, vdekshmëria dhe sëmundshmëria kronike janë të krahasueshme me vendet zhvilluara, ndërsa tregues si vdekshmëria foshnjore, vdekshmëria amtare dhe sëmundshmëria akute infektive janë të krahasueshme me ato të vendeve në zhvillim. Tregues pozitiv është ulja e sëmundshmërisë infektive dhe reduktimi  i tyre që parandalohen nga vaksinat. Sistemi Shëndetësor në Shqipëri është kryesisht publik. Sektori Privat mbulon shërbimin farmaceutik, stomatologjik dhe më pak shërbime të tjera. Ky sistem ka evoluar në mënyrë të ndjeshme gjatë viteve të tranzicionit.Institucionet e Shërbimit Parësor kanë si mision mbrojtjen  e shëndetit në përputhje me objektivat e OBSH " shëndet për të gjthë " . Këto institucione kanë ardhur duke u zvogëluar përsa i përket numrit të tyre dhe aktivitetit në treguesit kryesorë. Kjo shpjegohet me riorganizimin e këtyre institucioneve, krijimin e mjediseve më të përtshtatshme, rritjen e cilësisë së shërbimit si dhe krijimin e sektorit privat. Në institucionet me shtretër, treguesit e shërbimit spitalor duke qënë se mbulojnë gjithë shërbimin shëndetsor spitalor shërbejnë si pikënisje për analizën e sëmundshmërisë, epidemiologjisë, vdekshmërisë, burimeve njerëzore etj.Institucionet në Shërbimin Spitalor përfaqsohen nga spitalet e përgjithshme edhe të specializuara. Reforma spitalore me kontributin e donatorëve po përmirëson treguesit e shfrytëzimit të spitaleve në drejtim të përqendrimit të shërbimeve në spitale të mëdhenj, në drejtim të aparaturave dhe shërbimeve më të kualifikuara. Tregues në rritje mbeten një grup sëmundjesh të popullatës si: sëmundjet e aparatit të frymëmarjes, gastrointenstinal, infektive, urogenital, qarkullimit të gjakut dhe insultet cerebrale. Statistikat tregojnë se një pjesë relativisht e lartë e vdekjeve dhe sëmundjeve në Shqipëri vijnë si pasojë: duhan-pirjes, abuzimi me alkool, pakujdesia në  rrugë, përdorimi i drogave ilegale, mënyra e të ushqyerit  dhe stresi si një fenomen i ri i shoqërisë moderne. Inaktiviteti fizik është një faktor risku sepse ai prezanton një problem potencial për hipertensionin, sëmundjeve të artereve koronare të zemrës etj.

 

Burimet e të dhënave

 

Burim informacioni janë të dhënat administrative dhe vrojtimet e veçanta..
Të dhënat statistikore sigurohen nga të gjitha Institucionet e Kujdesit të Shërbimit Parësor, të Shërbimit Spitalor, të Kujdesit Social dhe të Zyrave të Gjëndjes Civile. Institucionet e vartësise vendore e dërgojnë informacionin në  Drejtoritë e Shëndetit Publik të rretheve, kurse ato kombëtare direkt në Ministrinë e Shëndetësisë.

 

Sigurimet Shoqërore dhe Mbrojtja Sociale

 

Parathënie

 

Sipas ligjit Nr. 7703 "Për Sigurimet Shoqërore në Republikën e Shqipërisë", datë 11 maj 1993, Sistemi i Përgjithshëm i Sigurimeve Shoqërore mbështetet në parimin kontributiv, parimin e vetëpërgjegjësisë së individit për risqet e së ardhmes në fushën sociale, si dhe në parimin e marrëveshjes së brezave "paguaj sot që të përfitosh nesër (pay as you go)".

Sistemi i përgjithshëm i sigurimeve shoqërore përbëhet nga: Sigurimi Shoqëror i Detyrueshëm, Sigurimi Shoqëror Vullnetar, Sigurimi Shoqëror Suplementar, Pensionet e Posaçme Shtetërore.

Në këmbim të kontributeve, sistemi mbron me të ardhura personat e punësuar në lidhje me: barrëlindjen, paaftësinë e përkohëshme në punë për shkak të sëmundjes, sëmundjet profesionale dhe aksidentet në punë, pleqërinë, invaliditetin, humbjen e mbajtësit të familjes, papunësinë dhe personat e tjerë ekonomikisht aktivë (punëdhënësit dhe të vetëpunësuarit) në lidhje me: barrëlindjen, pleqërinë, invaliditetin, humbjen e mbajtësit të familjes. Gjithashtu, nëpërmjet skemave vullnetare dhe suplementare, sistemi ofron pensione në një masë më të madhe ose më parë se sa ofron skema e sigurimit të detyrueshëm shoqëror.

Parimi bazë i ndërtimit dhe funksionimit të sistemit të sigurimeve shoqërore është solidariteti i brezave, ku brezi aktiv kontribuon për brezin pasiv. Prandaj, një tregues i rëndësishëm i skemës së detyrueshme të sigurimeve shoqërore është raporti e varësisë së sistemit (RVS), i cili mat numrin e kontribuesve për një përfitues.

Raporti i normës së varësisë së sistemit Kontribues/Përfitues për vitin 2004 ishte 1.27 kontribues për një përfitues ndërsa pati një rënie në vitin 2005. Në vitin 2008 ky raport ishte 1.35 kontribues për një përfitues dhe në vitin 2011 raporti ishte 1.32 kontribues për një përfitues.

Të papunët e regjistruar trajtohen nga dy skema: pagesa e papunësisë dhe ndihma ekonomike. Në vitin 2011, rreth 8.5 mijë të papunë të regjistruar përfituan pagesë papunësie, duke përbërë 6 përqind të numrit total të të papunëve të regjistruar. Rreth 88.8 mijë persona ishin të papunë afatgjatë, të papunë që kishin më shumë se 12 muaj të regjistruar në Zyrat e Punësimit dhe që në bazë të ligjit nuk kanë të drejtën e marrjes së pagesës së papunësisë.

RSS për këtë temë